Soda Americana | Ολύμπια, Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας»

Ένα ευρύ και πολυδιάστατο ηχοτοπίο της αμερικανικής μουσικής του 20ού αιώνα, καθώς και της βαθιάς επιρροής που άσκησε ο Νέος Κόσμος σε Ευρωπαίους δημιουργούς, παρουσιάζει η Συμφωνική Ορχήστρα Δήμου Αθηναίων σε διεύθυνση Βλαδίμηρου Συμεωνίδη, την Τρίτη 20 Ιανουαρίου στο Ολύμπια, Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας». Το πρόγραμμα περιλαμβάνει την εκρηκτική Εισαγωγή της οπερέτας Καντίντ (Candide) του Λέοναρντ Μπερνστάιν, τη θρυλική Rhapsody in Blue του Τζορτζ Γκέρσουιν με σολίστ στο πιάνο τον Βασίλη Βαρβαρέσο, και τη Συμφωνία αρ. 9 «Του Νέου Κόσμου» του Αντονίν Ντβόρζακ.

LEONARD BERNSTEIN (1918-1990)  |Εισαγωγή από την οπερέτα Candide

Λίγοι δημιουργοί συνέβαλαν τόσο καθοριστικά στη διαμόρφωση της αμερικανικής μουσικής κουλτούρας όσο ο Λέοναρντ Μπερνστάιν. Ισορροπώντας με επιτυχία ανάμεσα στους ρόλους του μαέστρου, του συνθέτη, του πιανίστα και του παιδαγωγού, ο Μπερνστάιν διέθετε ένα σπάνιο χάρισμα επικοινωνίας με διαφορετικά ακροατήρια. Η πλούσια εργογραφία του περιλαμβάνει έργα του συμφωνικού ρεπερτορίου, μπαλέτα, όπερες, αλλά και μουσική για τον κινηματογράφο και το Μπρόντγουεϊ, όπως το περίφημο Γουέστ Σάιντ Στόρυ που συγκαταλέγεται στις πιο αναγνωρίσιμες σελίδες στην ιστορία του μουσικού θεάτρου. Ο Μπερνστάιν υπήρξε ένας από τους πρώτους Αμερικανούς αρχιμουσικούς που γνώρισαν διεθνή αναγνώριση, ενώ διετέλεσε μουσικός διευθυντής της Φιλαρμονικής της Νέας Υόρκης και έφερε την κλασική μουσική κοντά στο ευρύ κοινό μέσα από τις ιστορικές τηλεοπτικές μεταδόσεις των συναυλιών Young People’s Concerts.

O Μπερνστάιν έγραψε τον«Καντίντ»τη δεκαετία του 1950, ως διαμαρτυρία απέναντι στο Μακαρθισμό, τη δημαγωγία και την πολιτική διαφθορά της εποχής. Με αφετηρία τον Βολταίρο και το φανταστικό μυθιστόρημά του «Ο Αγαθούλης ή η Αισιοδοξία»(1759), το έργο σατιρίζει την πεποίθηση του Γερμανού φιλοσόφου Γκότφρηντ Βίλχελμ Λάιμπνιτς ότι ο κόσμος μας είναι δημιούργημα ενός τέλειου θεϊκού σχεδίου, και επομένως, πηγή απεριόριστης αισιοδοξίας. Επιδεικνύοντας τις ικανότητες ενός ιδιοφυούς ζογκλέρ, ο Μπερνστάιν αποδίδει μοναδικά  το χιούμορ του Βολταίρου μέσα από τη μουσική του και το αποτέλεσμα είναι συναρπαστικό: το έργο συνδυάζει την αυστηρή συμφωνική γραφή με στιγμές βεριστικής έξαρσης και τις μπαρόκ επιρροές με την τζαζ, την οπερέτα και το μουσικό θέατρο. Ο συνθέτης έκανε λόγο για ένα «γράμμα αγάπης προς την ευρωπαϊκή μουσική»· πράγματι, η παρτιτούρα είναι γεμάτη αναφορές σε χορευτικές φόρμες, όπως η γκαβότα, το βαλς και η πόλκα, ενώ οι άριες στο στυλ του μπελ κάντο συνυπάρχουν με στοιχεία της κωμικής όπερας τύπου Γκίλμπερτ και Σάλιβαν, ακόμα και με αυτό που ο ίδιος αποκαλούσε «εβραϊκό ταγκό». Ο Μπερνστάιν χειρίζεται αυτό το ετερόκλητο υλικό με αξιοθαύμαστη άνεση, σχολιάζοντας τα πιο σκοτεινά και παράλογα στοιχεία της ανθρώπινης εμπειρίας με ελαφρότητα, ειρωνεία και χάρη. Η σύντομη Εισαγωγή αποπνέει την αίσθηση της νεανικής αισιοδοξίας που διατρέχει ολόκληρο το έργο και αποτελεί ένα από τα πιο δημοφιλή ορχηστρικά έργα του 20ού αιώνα. 

GEORGE GERSHWIN (1898-1937) |Rhapsody in blue για πιάνο και ορχήστρα

Στις 4 Ιανουαρίου 1924, ενώ ο Τζώρτζ Γκέρσουιν χαλαρώνει από τις πρόβες του μιούζικαλ Sweet Little Devil παίζοντας μπιλιάρδο με τον στιχουργό Μπάντι ντε Σίλβα, πέφτει στα χέρια του ένα δημοσίευμα της εφημερίδας New York Tribune, που ανακοινώνει μια επικείμενη συναυλία του αρχιμουσικού και διευθυντή τζαζ μπάντας Πωλ Ουάιτμαν με τίτλο «Ένα πείραμα στη μοντέρνα μουσική»: το πρόγραμμα περιλαμβάνει αποκλειστικά αμερικανικά έργα, με κεντρικό άξονα την τζαζ. Έκπληκτος ο Γκέρσουιν μαθαίνει από την εφημερίδα ότι ο ίδιος πρόκειται να συνθέσει ένα τζαζ κοντσέρτο για τη συναυλία! Ο συνθέτης δεν έχει άλλη επιλογή παρά να αποδεχτεί τη συμμετοχή του. Έχοντας ελάχιστο χρόνο στη διάθεσή του, αποφασίζει να εγκαταλείψει την ιδέα ενός κοντσέρτου και να γράψει ένα έργο σε μορφή ραψωδίας για πιάνο και ορχήστρα.

Ο αρχικός τίτλος ήταν «Αμερικανική ραψωδία» και όπως αναφέρει ο Γκέρσουιν, τα βασικά μουσικά θέματα και η δομή του έργου γεννήθηκαν κατά τη διάρκεια ενός σιδηροδρομικού ταξιδιού προς τη Βοστόνη, η δε μετονομασία του σε Rhapsody in Blue (στα ελληνικά έχει επικρατήσει ο τίτλος «Γαλάζια ραψωδία», αν και η απόδοση θεωρείται πλέον εσφαλμένη) οφείλεται στον αδελφό του, Άιρα Γκέρσουιν.

ANTONÍN DVOŘÁK (1841-1904)|Συμφωνία αρ. 9 σε μι ελάσσονα, έργο 95, «του Νέου Κόσμου»

1. Adagio – Allegro molto
2. Largo
3. Molto vivace
4. Allegro con fuoco

Η Συμφωνία «του Νέου Κόσμου» του Αντονίν Ντβόρζακ είναι ένα έργο ιστορικής σημασίας, που ολοκληρώθηκε το 1893 ως παραγγελία της Φιλαρμονικής της Νέας Υόρκης, με αφορμή τα 400 χρόνια από την ανακάλυψη της Αμερικής, και παρουσιάστηκε την ίδια χρονιά στο Κάρνεγκι Χωλ, σημειώνοντας τεράστια επιτυχία.

Ο Ντβόρζακ εγκαταστάθηκε στη Νέα Υόρκη τον Σεπτέμβριο του 1892, μετά από πρόσκληση της Ζανέτ Θέρμπερ, να αναλάβει την διεύθυνση του νεοσύστατου Εθνικού Ωδείου Μουσικής. Οι περιορισμένες διδακτικές του υποχρεώσεις τού επέτρεψαν να αφιερωθεί στη σύνθεση, αν και η νοσταλγία για την πατρίδα του τον ταλαιπωρούσε. Η Θέρμπερ τον ενθάρρυνε τότε να γράψει μία συμφωνία εμπνευσμένη από τις εμπειρίες του στον Νέο Κόσμο· η σύνθεση ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 1892 και ολοκληρώθηκε τον Μάιο του 1893.

Η πρεμιέρα της Συμφωνίας δόθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 1893 στο Carnegie Hall από τη Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης υπό τον Άντον Σάιντλ και γνώρισε ενθουσιώδη υποδοχή. Ο Ντβόρζακ δεν χρησιμοποίησε αυτούσιες αμερικανικές λαϊκές μελωδίες, αλλά πρωτότυπα θέματα που ενσωματώνουν χαρακτηριστικά της ινδιάνικης μουσικής, επεξεργασμένα με τα μέσα της ευρωπαϊκής συμφωνικής γραφής. Πράγματι, ενώ η δομή της Συμφωνίας είναι αναμφισβήτητα ευρωπαϊκή, η επαφή του με τα αφροαμερικανικά spirituals και με τις παραδόσεις του Νέου Κόσμου υπήρξε καταλυτική για τον χαρακτήρα του έργου. 

Συμφωνική Ορχήστρα Δήμου Αθηναίων

Μουσική διεύθυνση: Βλαδίμηρος Συμεωνίδης

Σολίστ: Βασίλης Βαρβαρέσος

Προπώληση: SODA AMERICANA |Εισιτήρια online | more.com

Πληροφορίες: oly.gr | Soda American